Is boeken lezen beschaafd?

roald-dahl-alle-verhalen-gebonden-1e-druk-75436840.jpg

“Een boek lezen, ik vind het wel beschaafd. Toch?”

Ik knik begrijpend. De vrouw naast me op het bankje (jaar of 22-25 schat ik). leest Alle Verhalen van Roald Dahl. Ze spreekt verder:

“Ik merkte dat ik moeite heb me te concentreren. En nu wil ik mezelf trainen in echt lezen.”

Ik begin over de smartphone –  die ziet ook zij als boosdoener. Ik lees ondertussen een oppervlakkig tijdschrift.  Ze heeft inderdaad moeite om zich te concentreren, merk ik. Dat zegt ze ook.

Haar zin blijft later in mijn hoofd spoken: roman lezen, beschaving…. en het vraagteken, haar onzekerheid.

In het tijdschrift Literatuur (1991) is te lezen dat romans ooit voor riskant doorgingen. Ze zouden helpen de ‘jonge zinnen’ op hol te doen slaan, ‘met al die Helden en Heldinnen’.

Het regende in de zeventiende en achttiende eeuw klachten over de leugenachtige roman, die tot snode daden zou aanzetten, en over de ziekelijke populariteit, waarin het genre zich in kringen van weerloze vrouwen en jongens mocht verheugen. Nog aan het eind van de achttiende eeuw werd aan Die Leiden des jungen Werthers van Goethe een verwoestende invloed toegekend: het boek zou gevoelige lezers tot zelfmoord drijven en de samenleving als een ziekte – de ‘Wertherfieber’ – teisteren.

Ook negentiende eeuwse feuilletonschrijvers kregen het verwijt dat de ‘verkeerde emoties’ bij hun lezers stimuleerden [ NB doet ergens denken aan het befaamde populisme-verwijt] . En in de twintigste eeuw gold het lezen van een boek lang niet altijd als beschaafd. “Je bederft je ogen”.’Doe eens gezellig!’, ‘Moet je niet wat gaan doen?’, Hebben ze elkaar al?’, menig lezend kind kent de opmerkingen, die vaak niet van veel kunde getuigden.

Onderzocht is ook dat het lezen van romans zou zorgen voor empathie…Psychologe Beatrijs Ritsema bestrijdt dit hevig: ‘Fictie lezen is een onderdeel van iemands levensstijl, zoals moslim of moeder zijn dat ook is. Het kleurt je blik op de wereld.’

Schrijver Tommy Wieringa ziet de roman als een van de belangrijkste dragers van beschaving. Ik citeer: ‘Tot zijn grote spijt waagt de jeugd zich niet meer aan wat hij ‘de voorbodes van de roman’ noemt: het dagboek en de liefdesbrief. Ook wordt er nauwelijks meer gelezen, wat niet zozeer een kwestie is van niet willen, maar van niet meer kunnen lezen. Het ontbreekt de jeugd aan vaardigheden om literatuur te begrijpen. ‘Zo valt de roman uit de tijd.’ Bovendien moet de tijdrovende roman in de moderne samenleving concurreren met ‘snellere’ kunstvormen als de film.’

Ik denk dat Wieringa gelijk heeft. Romans – en sowieso boeken -lezen is de afgelopen 10 jaar weer een niche aan het worden. De – grote- niche die het ooit al was. Een paar bestsellers -doorgaans geen romans, maar voetbal- en kookboeken!- doen daar niets aan af.

Bewijs? Vraagt u maar de eerlijke verkoopcijfers aan schrijvers, boekhandels en uitgeverijen. Die zijn rond 2010 ingestort, zo meldde Renate Dorrestein een paar maanden geleden in een interview… Veel boekhandels zijn er sinds die tijd opgehouden en er zijn er veel minder voor teruggekomen. Is dat erg?

 

 

 

 

Advertenties

10 comments

  1. Hebben ze elkaar al?
    Grappig, zei ik ook wel eens, het betrof meestal een flauwekultje op tv.
    Voor lectuur was geen tijd, te moeilijk toch, en zeker geen ontspanning.
    Mijn onkunde.
    Hebben ze elkaar al is de onkunde kenbaar maken.

    • Goedemorgen, ik ben taaldocent Nederlands en de stelling dat lezen beschaafd is vind ik grote kolder. Lezen is van alles: leuk, mooi, spannend, leerzaam en vul maar in. Maar beschaafd? Dacht het niet! Bruin brood eten, de fiets pakken zijn dat allemaal ook niet, het zijn keuzes. En steeds meer twintigers gaan weer meer boeken lezen, blijkt uit de laatste onderzoeken. Geen idee of het waar is, ik geloof sowieso niet alles wat gedrukt is. Ben het niet met Ritsema eens, ik weet namelijk uit ondervinding dat lezen goed is voor het gevoelsleven en dus ook voor empathie.
      Iets wat je kunt voelen hoef je niet te bewijzen.
      Ook is het goed voor de hersenen, ik zou niet zonder willen. Ik zeg altijd tegen mijn leerlingen:”Lezen hoef je niet leuk te vinden, maar je dient het wel heel goed te kunnen, zet ‘m op!”

  2. Het einde van de roman is al zo vaak voorspeld.
    Intussen verschijnen er nog talloze.
    En ze worden ook nog gelezen.
    Door een beperkte groep misschien, maar wat dan nog?
    Als er iemand niet hoeft te klagen lijkt me dat Tommy Wieringa wel.

  3. Nog even.
    ‘Vaardigheden om literatuur te begrijpen’.
    Welke literatuur?
    Er zijn honderdduizenden verschijningsvormen, van briljant, tot heel goed, goed, matig, zwak, zeer zwak, slecht, afschuwelijk etc.
    Niet zo heel veel dragen werkelijk bij aan de beschaving.

    • Dit is een hele goeie, er zijn 2,5 miljoen laaggeletterden in Nederland en de meerderheid daarvan zijn autochtone Nederlanders, hoor. Ik heb ervaring met deze mensen, je weet niet wat je hoort, waarom en waardoor ze niet naar school mochten, konden. vroeger. Ik vind de hele stelling behoorlijk elitair, want laaggeletterdheid heeft niets met intelligentie te maken. Ik ken hele intelligente smoezen qua vermijdingsgedrag van deze mensen.
      En dan dat geleuter over literatuur! Wie bepaalt dat? Daar zijn geen objectieve voorwaarden voor.
      Eens met heer Sluys hierboven: weinig boeken dragen bij aan de beschaving.
      Ik ken alle vormen en normen omdat het bij mijn vak hoort, maar een mens met gezond verstand krijgt er kromme
      tenen van! Ik ken zóveel z.g. literatuur, dat helemaal niet bijzonder of bijzonder mooi is: meestal slim in de markt
      gezet, vurig gepromoot op televisie en de lijstjes stromen weer vol. Kassa! Het zijn vaak gewoon verdienmodellen!
      En dat geldt ook voor veel oude knakkers, meestal mannen, want vrouwen mochten al helemaal niks!
      Fijne beschaving?!

  4. In de omgeving van Eindhoven zijn ongeveer 22.000 laaggeletterden die geen of weinig boeken
    lezen, laat staan literatuur
    Deze groep wil ik niet onbeschaafd noemen

    • In de omgeving van Eindhoven zijn ongeveer 22.000 laaggeletterden die geen of weinig boeken
      lezen, laat staan literatuur
      Deze groep wil ik niet onbeschaafd noemen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s