Viktor Kortsjnoj overleden

analyse.jpg

Zojuist lees ik op onder meer chessbase dat Viktor Kortsjnoj op 85-jarige leeftijd is overleden.

Hij was een wel heel bijzonder schaker. Hij at en dronk het spel en was tot op hoge leeftijd actief. Hij ontvluchtte in 1976 Rusland en wel via Nederland. Een jaar later werd hij Nederlands kampioen, weer later werd hij Zwitser. Tot na zijn 80e was hij een extreem goede schaker, en nog vorig jaar, zittend in een rolstoel, speelde hij een match tegen Uhlmann.

Mijn gedachten schieten terug naar een jaar of twaalf geleden. Ik was in de perskamer van het Corus-schaaktoernooi en keek toe bij het bord waarop Kortsjnoj met kracht allerlei zetten uitvoerde. Zijn tegenstander, vast iets als 1/3 van de leeftijd van de Zwitser, keek bedremmeld toe en wierp af en toe iets tegen.

Ik stond aan de zijkant. Kortsjnoj, op het hoogtepunt van zijn analyse, pakte een toren, zette hem ergens neer en begon druk te gesticuleren en te betogen dat-ie nu wel gewonnen moest staan.

De tegenstander was niet helemaal overtuigd. Maar Kortsjnoj ging door en zocht vervolgens heel enthousiast steun … bij MIJ! Ik, van alle mensen in de perskamer de slechtste schaker, werd aangesproken door deze topper… “This is winning, not?”

Ik kleurde, knikte wat (ik knikte ‘ja’, wat anders?) en dacht:

“Man, je moest eens weten bij welke kruk je zojuist bevestiging zocht”.

Stiekem voelde ik me ook een beetje vereerd. Onzin natuurlijk, Kortsjnoj zou zelfs steun gezocht hebben bij een niet-schaker…

Kortsjnoj speelde tweemaal een match om het wereldkampioenschap tegen Anatoli Karpov. En hij verloor ook tweemaal. Decennialang stond hij in de toptien van de wereld. Geregeld ook was Kortsjnoj betrokken bij harde aanvaringen, het leek wel alsof hij vijandschappen in matches nodig had – en cultiveerde.

In het eerste nummer van Matten (2006) schreef ik een artikel over psychologische oorlogsvoering bij schaken. Bij herlezing  is weer opvallend hoe vaak Kortsjnoj in dat stuk voorkomt:

Tigran Petrosian en Viktor Kortsjnoj ontmoeten elkaar in 1974 in de halve finale van de kandidatenmatches. Er zingt een verhaal rond dat ze elkaar onder tafel schoppen; volgens Kortsjnoj is het alleen zijn tegenstander die in het laatste uur met zijn benen begint te schudden. “Zo kan ik niet spelen, zullen wij aan aparte tafels gaan zitten”, zegt Kortsjnoj, die in de veronderstelling verkeert op vriendschappelijke voet met zijn tegenstander te staan. Petrosian beklaagt zich daarop schriftelijk bij de scheidsrechter. Later, als de tafel weer danst, doet Kortsjnoj zijn beklag bij de arbiter, die niets onderneemt. Uiteindelijk geeft Petrosian bij een 1-3-achterstand de match op wegens ‘gezondheidsredenen’.

De kandidatenfinale van 1974 tussen Viktor Kortsjnoj en Anatoli Karpov speelt zich af in een redelijke sfeer. Wel heeft Kortsjnoj een parapsycholoog in zijn begeleidingsteam zitten, volgens Karpov bedoeld om hem af te leiden. Karpov beweert er geen last van te hebben, maar huurt al wel vast een eigen parapsycholoog in: Vladimir Zoechar.

Bij de kwartfinales van 1977 tussen –alweer- Kortsjnoj en Petrosian is de sfeer vooraf al grimmig. Kortsjnoj wil in het wedstrijdreglement een verbod op het gebruik van mechanische hulpmiddelen opgenomen zien. Hiermee doelt hij op het gehoorapparaat van zijn tegenstander waar een microfoon in zou kunnen zitten. Kortsjnoj weet dat zijn voorstel weinig kans maakt, maar het is een onderdeel van de psychologische oorlogsvoering, zegt zijn toenmalige secondant Hans Ree. Het wordt een match vol grote blunders aan beide kanten; Kortsjnoj wint.

In de kandidatenfinale tussen Kortsjnoj en Spasski 1977 staat Spasski na tien partijen vijf punten achter. Tijd voor een list: hij verschijnt alleen nog aan het bord om een zet te doen, en verdwijnt daarna in de coulissen. Kortsjnoj klaagt dat hij tegen een geest speelt. Protestbrieven en beschuldigingen over en weer volgen. Volgens Spasski is de match, onder andere vanwege ‘het moreel failliet van Kortsjnoj’ een fase ingegaan ‘waarin alles was toegestaan’. Kortsjnoj verliest vier partijen op rij, de één nog verschrikkelijker dan de ander. In de veertiende partij zit niemand aan het bord; beide schakers bedenken hun zetten in de rustruimte en komen alleen aan het bord om staande een zet te doen. Spasski heeft daarbij een zilverkleurige zonneklep op. Dan wordt de match tijdelijk onderbroken, de spelers komen wat bij zinnen en Kortsjnoi beslist de match.

Karpov – Kortsjnoj, WK-match 1978. Karpov heeft een parapsycholoog in dienst, Vladimir Zoechar die in het publiek zit en gedurende de hele partij Kortsjnoj indringend aankijkt. Kortsjnoj vermoedt dat in Karpovs stoel iets zit waarmee hij zetten door kan krijgen, via röntgenstraling. Karpov klaagt dat hij hoofdpijn krijgt van de spiegelende glazen van Kortsjnoj’s zonnebril. Kortsjnoj vindt dat Karpov expres met zijn stoel wiebelt om hem te storen…

De spanning uit zich ook op het bord: in de vijfde partij mist Kortsjnoj een mat in vier en speelt uit ergernis door tot hij op de 124e zet pat geeft. Hij wil niet met Karpov praten. Later in de match denkt hij dat Karpov via een bekertje yoghurt tijdens de partij bepaalde signalen doorgeeft; verschillende smaken zouden verschillende tactieken of zelfs zetten aangeven. De sfeer is slecht; Karpov wint de match.

Maar Kortsjnoj was mentaal absoluut niet zwak.

Weinigen konden zo hard strijden op het bord en zo stellingen doorspelen en uitmelken. Iets uit niets halen – heb ik me laten vertellen. En wie zijn tegenstander, aan wie hij een enorme hekel heeft, zo treitert dat-ie tot zet 124 en pat doorspeelt, moet wel heel hard zijn. Al zal Kortsjnoj van deze houding ook wel de weerbots hebben gehad…

Viktor Kortsjnoj: 1931 – 2016.

Advertenties

Een gedachte over “Viktor Kortsjnoj overleden

  1. Pingback: Viktor Kortsnoj overleden (blog van Renzo Verwer) | Schaaksite

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s