De schrijver aan de macht

Volgens bestsellerauteur Leon de Winter – in een debat in 2011 – hebben de Nederlandse uitgevers en boekhandels te langzaam ingespeeld op veranderingen in de markt. Ze hebben de markt aan Bol.com gelaten, een internetboekhandel die hij typeert als “weinig meer dan een virtuele Zeeman” die zonder toegevoegde waarde doorlinkt naar het Centraal Boekhuis.

De groep-Mak schreef enkele jaren terug een brief waarin ze de uitgevers laksheid verweet. Sindsdien is er aan hun kritiekpunten feitelijk niet tegemoet gekomen.

Meervoudig bekroond kinderboekenauteur Thea Dubelaar somt de nadelen van het Nederlandse systeem op:

“Mijn uitgever verramsjte mijn boeken ongeveer een jaar na verschijnen omdat het liggeld bij het Centraal Boekhuis hem dan te hoog werd. Hij bracht ze naar De Slegte als hij uit de kosten was. Gaandeweg vertrokken mijn fans naar De Slegte, niet beseffend dat hun prijsvoordeel ten koste ging van mijn verdienste. Uiteindelijk ben ik met pijn in het hart weg gegaan bij de uitgever die al 30 jaar mijn boeken uitgaf om over te stappen naar kleinere uitgevers die niet of slechts gedeeltelijk gebruik maken van het CB zodat ze boeken langer kunnen laten leven. En nu is er tot mijn grote vreugde de mogelijkheid om mijn eBoek-versies tegen een lage prijs op het auteursvriendelijke Boenda te zetten.

Meervoudig Gouden Stropwinnaar Charles den Tex vatte de structurele problemen samen. In Een Vandaag verklaarde hij onlangs dat de keten van lezer naar schrijver te lang is geworden. Er eten te veel partijen mee van dat ene boek. De schrijver houdt onvoldoende over.

In hun veelzeggende reacties geven deze schrijvers stuk voor stuk aan dat hun vertrouwen in de boekenmarkt tanende is – of al verdwenen. Of iets concreter: ze tonen aan dat er een wig is gedreven tussen hun belangen en die van hun uitgever. Was de uitgever decennialang degene die de voederbak vulde, nu is hij de loebas die voordringt.

Alle geciteerde auteurs hebben ongetwijfeld gelijk, maar de uitgevers klagen niet minder hard. Ze voelen zich in een wurggreep door de torenhoge marges die boekhandels eisen (gemiddeld 45% van de (consumentenprijs), door het recht dat boekhandels hebben bedongen om onverkochte boeken terug te verkopen, door de steeds geringere aandacht in de media voor hun handelswaar en natuurlijk door de onstuitbare opkomst van het eBoek, waar ze per saldo geen cent aan verdienen.

Uitgever en boekhandel zijn beiden slachtoffer van de situatie. Reorganisaties hebben uitgeverijen tientallen procenten personeel gekost en nog is de zoektocht naar een leaner en meaner businessmodel niet volbracht. Boekhandels verkeren vrijwel zonder uitzondering in crisis; diverse kleintjes zijn opgeheven en ketenreuzen als Libris en Selexyz strompelen grafwaarts.

Met het eBoek zal het nooit wat worden. En verkoop via internet is onzin, want boeken zijn van papier. Met die stupide mantra’s heeft het boekenvak zich gedurende zeker vijftien lange jaren in coma gezongen. Selexyz weigerde in 2002 twee ton neer te leggen voor Bol. Vanaf zijn doodsbed neemt Selexyz nu het huwelijk tussen Bol en Ahold waar: bruidsschat 350 miljoen.

Het boek is dus wel degelijk verhuisd van de concrete wereld naar de virtuele. Als om dat te bewijzen verstrekte de overheid miljoenen aan de uitgevers om een digitaal platform te laten bouwen. De sceptische boekenwereld mag zich dus met belastinggeld teweerstellen tegen Bol en zijn soortgenoten. Het resultaat is een digitale snelweg waarover de roofridders probleemloos tot in het hart van de oude wereld kunnen doordringen. De tot database omgebouwde boekenschuur CB moet namelijk leveren aan ‘boekhandel’ Bol.

Zo ongeveer tot aan de millenniumwisseling beklaagden uitgevers zich over de macht van boekenclub ECI, die hoge marges vroeg in ruil voor bulkafnamen. Een decennium later hebben ze diezelfde beroerde onderhandelingspositie ten opzichte van Bol. Nieuwe kapers op de kust als Apple, Kobo en Amazon worden niettemin bijna juichend binnengehaald. Zij zullen met Bol gaan concurreren, denken de uitgevers.

Het spel der titanen is indrukwekkend. Een decennium in het millennium zijn alle grote spelers in de boekenretail-nieuwkomers. De oude orde heeft elke boot gemist.

In een amechtige poging om de oude logica voort te zetten in de nieuwe wereld hebben uitgevers en schrijversvakbond een contract gesloten over hoe de digitale koek verdeeld moet worden. Alle lessen uit andere markten ten spijt houden ze de prijzen hoog – hetgeen piraterij vrij spel geeft – en geven ze de ware producenten die schrijvers per slot zijn een percentage van wat er overblijft nadat alle anderen zijn betaald.

Bovengenoemde schrijvers wachten de totale ineenstorting niet af. Ze nemen wat ze kunnen gebruiken van de versteende instituten en koersen tegelijkertijd onafhankelijk de toekomst tegemoet. Wat moeten ze anders?

Die vraag kunnen ze elkaar stellen op 7 juni a.s. tijdens het congres Auteurs-over-eBoeken (zie de gelijknamige website). Zonder commercieel oogmerk wordt schrijvers die dag de gelegenheid geboden om onderling te discussiëren over die toekomst. Wat doe je zelf? Wat besteed je uit? Hoe bereik je een publiek? Wat kost een uitgever? Waar is een boekhandel goed voor?

We gaan zien. Wij gaan zien. Toch.

Gert Jan de Vries

schrijver, uitgever en initiatiefnemer van eBoek-platform BOENDA


 

Advertenties

2 gedachten over “De schrijver aan de macht

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s