BOEKRECENSIE ‘Overwonnen’

 

door KAREL VAN DER WEIDE

Dit artikel verscheen ook in Wielermagazine, april 2010.

In het boek Overwonnen -Topsporters over het zwarte gat, worden vijftien sporters geïnterviewd, die tijdens of na hun sportcarrière mentaal door een diep dal gingen. Een onderwerp waar een taboe op rust. Niemand verkondigt graag een vervelende boodschap, merkte ook de schrijfster van het boek, Wieneke van Vucht.

Slechts een kwart van de sporters die door Wieneke van Vucht werd benaderd, was bereid zijn of haar verhaal te doen. Bij degenen die wel hun verhaal wilden vertellen zie je verschillen en overeenkomsten. Sommigen stopten vrijwillig,anderen werden gedwongen door blessures of dopingautoriteiten. Ze komen uit verschillende takken van sport: van voetbal tot roeien, van schaatsen tot atletiek en natuurlijk wielrennen. De oorzaak van hun dal kan zowel van psychische als lichamelijke aard zijn; opgelegde prestatiedruk door jezelf, omgeving of media blijkt evengoed een reden als ziekte of blessures. Aan de andere kant zie je in hun belevenissen veel overeenkomsten. Zoals onbegrip van omgeving en media. De ontwenningsverschijnselen van het aftrainen. De ervaring dat niet alleen je lichaam, maar ook je geestelijke gesteldheid en instelling verandert. De problemen die je ervaart bij het opbouwen van een (nieuw) sociaal netwerk, het vinden van een normale baan of het regelen van je financiën. En naast de vijftien sporters komen ook belangenorganisaties, psychologen en een sportsociologe aan het woord.

GOUD OP DE WERKVLOER

Stoppen met sporten is pas recent erkend als een vraagstuk. De overkoepelende sportorganisatie NOC*NSF besteedt tegenwoordig aandacht aan loopbaanplanning na eensportcarri`re. Onderdeel hiervan is het project ‘Goud op de werkvloer’ dat werkgevers en topsporters bij elkaar moet brengen.Dezelfde brug tussen topsport en bedrijfsleven trachten Miel in’t Zand en Hans van Breukelen te slechten middels hun bureau N-ex-t.Neuropsycholoog Erik Matser, sportpsycholoog Hardy Menkehorst ensportsociologe Agnes Elling verzorgen de theoretische onderbouwing bij de verhalen van de sporters, die in het boek hun relaas vertellen. De meeste indruk in Overwonnen maken de individuele besognes van de sporters. Beachvolleybalster Sanne Keizer met haar zeldzame hartafwijking. Voetballer Jordi Hoogstrate, die naast psychische problemen tot vier keer toe zijn kruisband afscheurt. Bokser Esther Schouten, letterlijk en figuurlijk vechtend tegen lymfklierkanker. Kunstschaatsster Karin Venhuizen kampt eerst met anorexia, daarna met een auto-immuun-ziekte, waarna een heupblessure haar definitief tot stoppen dwingt. Hockeyster Noor Holsboer krijgt een bal tegen haar hoofd en gaat knock-out – vooral de jaren erna. En schaatsster Frédérique Ankoné haat haar sport zodra het ergens omgaat.

In vergelijking met levensbedreigende situaties lijkt het relaas van anderen aanstellerij. Sporters richten zich echter meer dan anderen op zichzelf en hebben daarom ook meer last van hun problemen. Zo is snowboardster Nicolien Sauerbreij gedurende bijna haar hele carrière kerngezond en succesvol, en ze zet in Vancouver nu zelfs de kroon op haar loopbaan met Olympisch goud. Maar bij de Olympische Spelen van Salt Lake City (2002) wordt zij het onbedoelde middelpunt van het zogenaamde waxschandaal, dat haar tot Vancouver achtervolgt.

https://webshop.libris.nl/Webshop/ProductImages/9789077740590.jpg

Sauerbreij constateert onbegrip en leedvermaak bij publiek en media: ‘In Nederland vinden ze foutjes leuker. Media kunnen je maken of breken’. Atleet Simon Vroemen kan er ook over meepraten. Een positieve dopingtest maakte een einde aan zijn carrière, hoewel hij zichzelf onschuldig acht  – en onlangs dan ook weer vrijgesproken werd. De juridische procedure kostte hem een paar honderdduizend euro, maar het is vooral de imagoschade die Vroemen dwars zit: Op het moment dat je een positieve test levert, zijn er altijd mensen die zeggen: Zie je nou wel!

ONDERAAN DE LADDER

De (financiële) ongemakken van voormalig profvoetballers Ulrich van Gobbel en Richard Goulooze lijken op het eerste gezicht eveneens luxeproblemen. Danny Hesp van de voetbalvakbond VVCS, die in samenwerking met het CWI een speciaa ltraject voor oud-spelers uitstippelt, nuanceert het beeld:’Voetballers zijn eraan gewend dat ze belangrijk zijn, ze willen opeen bepaalde manier behandeld worden. (…) Een gewoon uitzendbureau snapt dat niet.’ Inmiddels gaat het met zowel Van Gobbel als Goulooze beter.Ulliegeeft training bij voetbalclub Alexandrium66 en overweegt een opleiding tot trainer. Maar niet iedereen is geschikt om na zijn actieve carrière coach, trainer of ploegleidert e worden. En het aantal plaatsen is beperkt. Goulooze doet bij N-ex-t een persoonlijkheidstest. Hieruit resulteert dat een managementfunctie het best bij hem zou passen, maar Goulooze realiseert zich dat hij onderaan de ladder moet beginnen. Via een uitzendbureau gaat hij bij Nuon aan de slag. Even wennen voor Goulooze: Het lastigste aan een kantoorbaan is dat je werkt met mensen zonder ambitie. Ze interesseren zich niet voor water gebeurt met het bedrijf. Gelukkig weet hij zich binnen twee jaar op te werken naar een leidinggevende functie. Elling: ‘Topsporters denken vaak dat ze hun ervaring overal voor kunnen gebruiken in de rest van hun loopbaan. Maar het zijn vaak een beetje egoistische mensen, terwijl je voor veel werksituaties moet leren in een team te werken waar jij lang niet altijd de belangrijkste bent. En ze beginnen weer onderaan, in een omgeving die ze veelal niet dezelfde uitdaging en kick geeft als de topsport. Werk om het zwarte gat te bestrijden; zaligmakend is het niet, zoals in het geval van atlete Irma Heeren. Ze stopt abrupt na een zware blessure en probeert een normaal bestaan op te bouwen. Ze gaat een opleiding volgen, maakt carrière bij haar werkgever en stort zich in het sociale leven. Gewenning vindt niet plaats, waardoor Heeren na twee jaar (!) psychische klachten krijgt. Omdat ze haar klachten verborgen houdt, duurt het even voordat de diagnose burn-out wordt gesteld en mental coach Bauke de Boer haar weer op de rails krijgt. ‘Ik verloor mijn identiteit en wist niet hoe ik mijn nieuwe leven moest leiden’, evalueert Heeren. Inderdaad; niet alleen besta je plotseling niet meer, je instelling past niet bij een ‘normaal’leven. Menkehorst: ‘Het denken als topsporter verdwijnt pas twee jaar nadat de sporters gestopt zijn’. Matser: ‘De karaktereigenschappen van de wereldklasse op een rijtje en je hebt een fantastisch burn-outprofiel. In klinisch-psychiatrische zin is het zwarte gat een aanpassingsstoornis.’

FAMILIE GEEN GARANTIE

Is er volgens neuropsycholoog Matser een oplossing voor het zwarte gat? Familie houdt je normaal, laat je relativeren. Als je niet ontwikkeld bent als mens  loop je het risico in een zwart gat te vallen. In dat opzicht leek Michael Boogerd het goed voor elkaar te hebben. Na beëindiging van zijn carrière wachten thuis vrouw Nerena en zoontje Mikhai. Hij duikt in een nieuw leven, als commentator bij Wielerland TV, als organisator van zijn eigen wielertoertocht en geen tv-programma is hem te bizar. Maar voldoening geeft het allemaal niet – Michael mist de kick van het wielrennen – en zou liever structureel iets voor zijn oude Rabo-ploeg gaan doen. Maar die hebben geen plaats voor hem. Boogerd:’Ik kan ook begrijpen dat de ploegleiding niet bezig is met naschoolse opvang.’ Erger, Nerena heeft een andere opvatting over ‘in voor- en tegenspoed’ en begin 2010 scheiden ze. Boogerd: ‘Andere sporters en hun partners vertelden dat ze ook door een moeilijke periode waren gegaan, maar daar was het goed mee afgelopen.’. Dat familie geen garantie is voor bestrijding van het zwarte gat blijkt ook uit het relaas van roeister Kirsten van der Kolk. Na haar bronzen medaille bij de Olympische Spelen van Athene (2004) vindt ze niet de motivatie verder te roeien. Bij de ontmoeting met een zwangere vriendin besluit Van der Kolk de gezinsplanning te vervroegen. Ze denkt dat een kind haar wel de voldoening kan geven die ze nu mist. Helaas, Van der Kolk blijft ook na de geboorte va nhaar dochter onrustig: ‘Ik vond geen bevrediging in mijn werk of in mijn nieuwe leven’. Haar oplossing: een comeback. Met roeipartner Marit van Eupen besluit ze nog een keer voor Olympisch goud te gaan in Beijing 2008. Van der Kolk: ‘Toen ik eenmaal mijn zinnen erop had gezet, was het verbazingwekkend hoe snel ik weer in dat leventjee n die structuur zat.’ Hun missie slaagt.   Sportpsycholoog Menkehorst over de comeback, tegenwoordig populair bij topsporters(zie Armstrong, Clijsters en Henin): ‘Het komt dan voor dat sporters beter presteren dan tijdens hun topsporttijd. Dat kan komen doordat de druk en stress afneemt. De keerzijde: Ze worden verslagen door jonge jochies [en meisjes] van 21 jaar en al snel is de lol er dan vanaf.’

Werk, gezinsvorming, een comeback of een combinatie hiervan; voor elke voormalige topsporter is er een eigen oplossing voor het probleem. Consulent Bert Roosenboom van NOC*NSF adviseert: ‘Stort je niet meteen weer heftig in nieuwe uitdagingen en ervaringen. Het zwarte gat dient geaccepteerd te worden. Omdat op het eerste gezicht niets zo leuk is als topsport, lijken alle alternatieven inferieur.’ Roosenboom relativeert: Het is geen enorm groot probleem, maar voor die sporters die het wel nodig hebben, moeten wij de begeleiding bieden waar ze op dat moment behoefte aanhebben.’

Karel van der Weide is schaakgrootmeester in ruste. Zijn professionele schaakcarrière liep van 1997 tot 2008.

Wieneke van Vugt (1975) is redacteur bij de VARA.Ze werkte onder meer bij B&W, De Leugen Regeert en De WereldDraait Door. Sinds het begin van Pauw & Witteman werkt ze op de redactie, met als specialisme sport.

Overwonnen -Topsporters over het zwarte gat. Wieneke van Vucht,De Boekenmakers, 17,95 euro, 208p.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s