Kasparov betrokken in nieuw spel

Gary Kimovitsj Kasparov (geb. Bakoe -Azerbeidjan- 1963) : een korte politieke biografie

Op 14 april j.l. werd Gary Kasparov in Sint Petersburg gearresteerd bij een vreedzame demonstratie tegen president Vladimir Poetin. Hij werd vrijgelaten na het betalen van een boete. Wie is deze oppositieleider, die in 1985 werd gekroond tot de jongste wereldkampioen schaken ooit?

Al bij zijn eerste wereldkampioenschapmatch in 1984 liet Gary Kasparov zich als politicus gelden Hij stelde dat zijn tegenstander en landgenoot Anatoli Karpov het oude communistische regime van Rusland onder Leonid Breznjev vertegenwoordigde. Zelf was hij de dissident, die de nieuwe glasnost en perestroika-politiek van Michael Gorbatsjov aanhing. Ook in hun schaakstijl zou deze tegenstelling tot uiting komen: aanvaller Kasparov tegenover verdediger Karpov. Het was een veel te zwart-wit beeld dat hij schetste.

Kasparov was vijftien jaar lang wereldkampioen en wordt alom gezien als sterkste schaker aller tijden. Zijn overmacht was groot. Soms haalde hij nare trucjes uit: sloeg met deuren, en eens nam hij geheel in strijd met de spelregels een zet terug. Hij hield van show en intimidatie, bijvoorbeeld door verbazing over zetten van de tegenstander te veinzen. Loek van Wely, Nederlands sterkste schaker anno 2007, zei hierover: ‘Aan Gary is een heel groot acteur verloren gegaan, en elke topschaker heeft zijn trucjes. Maar juist hij heeft ze niet nodig.’

In 2005 stopte Kasparov met wedstrijdschaken. Onmiddellijk stortte de energieke Rus zich op zijn nieuwe missie, namelijk de strijd tegen het huidige Russische bewind onder Vladimir Poetin. Hij had geen tijd te verliezen; in maart 2008 zijn de presidentsverkiezingen die, zo geloven heel veel Russen, een zege gaan opleveren voor een door Poetin gesteunde Kremlin-kandidaat. Er valt immers weinig te kiezen: Poetin verbiedt partijen en maakt politici monddood. Tegenstanders als ex-spion Alexander Litvinenko en journaliste Anna Politikovskaya werden, al is niet duidelijk door wie, uit de weg geruimd.

Kasparov heeft de zware taak op zich genomen oppositie te gaan voeren.
Hij is het gezicht geworden van de oppositiebeweging ‘het andere Rusland’, een allegaartje van nationaal-bolsjewieken, oud-communisten, liberalen en mensenrechtenactivisten. Er zitten partijen bij die naar een groot-Rusland, dat Europa wil inlijven, streven, maar ook een jongerenbeweging die inspiratie vindt bij Lenin en Hitler.

In zijn zojuist verschenen boek Waarom het leven op schaken lijkt legt Kasparov de noodzaak van deze curieuze combinatie uit: xe2x80x9cDe oppositie was ongeorganiseerd (xe2x80xa6) het enige dat we allemaal gemeenschappelijk hadden, was de wetenschap dat democratie onze redding was.xe2x80x9d
En waar Kasparov de vakbond van schaakgrootmeesters door zeer eigengereid optreden opblies, en bij de oprichtingsvergadering van de xe2x80x98 Democratische Partij van Ruslandxe2x80x99 in 1990 binnen een paar uur een splitsing bewerkstelligde, weet hij nu het samenwerkingsverbond bij elkaar te houden.
Kasparov wil de problemen van Rusland (geen persvrijheid, geen democratie, corruptie, sociale onrechtvaardigheid) op een pragmatische manier aanpakken; ze zijn te groot om vanuit een binnenlands of ideologisch standpunt op te lossenxe2x80x99 .
Zijn strategie is eenvoudig: hij wil zoveel mogelijk aandacht voor het ondemocratische en hypocriete karakter van het Poetin-bewind krijgen. En dat krijgt hij, dank zij zijn bekendheid. En hij hoopt op steun van Europese regeringen, maar weet dat ze bang zijn dat Poetin de gaskraan dichtdraait.

Pieter van der Sloot, correspondent van De Telegraaf in Rusland, gaat voor een deel mee in Kasparovs analyse. Hij stelt: xe2x80x9cEen rechtsstaat, in de zin dat de staatsinstellingen op gelijke wijze onderhevig zijn aan de wet als de onderdanen, is Rusland niet: de machthebbers staan boven de wet. Juridische willekeur is troef. Toch is het absurd om het huidige Rusland te betitelen als een politiestaat.xe2x80x9d
Kasparov gelooft dat de Russen bij echt vrije verkiezingen -Poetin heeft nogal wat partijen verboden – tegen het Kremlin en voor de oppositie zullen stemmen. Van der Sloot vindt echter: xe2x80x9cPoetin is als brenger van een hogere levensstandaard nog steeds uiterst populair. Men verkiest hem boven xe2x80x98de democratiexe2x80x99 uit de Jeltsin-jaren, die vooral werd geassocieerd met chaos en corruptie. Corruptie is er nog steeds. Chaos evenwel niet meer. De huidige trend onder de Russen is: Zolang het beter gaat, waarom zou ik me dan druk maken? Kasparov, die zich bovendien omringt met omstreden figuren als de Nationaal Bolsjewistische schrijver Eduard Limonov, is voor het gros der Russen gewoon niet sexy. Zijn voorspelling dat de massa binnenkort zal opstaan tegen Poetin is dan ook veeleer voer voor journalisten dan bewijs van een winnende stelling.

Kasparov zal moeten overleven in de partij die hij speelt tegen Poetin – zoals hij Karpov versloeg in de laatste partij van de WK-match 1987: zetjes doen, druk houden en loeren op een kans. Misschien komt er steun vanuit onverwachte hoek: de Verenigde Staten. De oud-schaker zat jarenlang in de raad van adviseurs van de Amerikaanse neoconservatieve club CSP en is al jaren contributing editor van de Wall Street Journal. In die krant betoont hij zich een hartstochtelijk voorstander van militair ingrijpen door Amerika waar ook ter wereld.
Op het schaakbord was Gary Kasparov op beslissende momenten vaak de sterkste. Komende jaren zullen we zien hoe zijn politieke leven op schaken gaat lijken.

Waarom het leven op schaken lijkt. Gary Kasparov, Uitg. A.W. Bruna, 2007. 320 pag. EURO 18,95

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s