De leugen regeert

‘Voor de meeste mensen is eerlijkheid een dusdanige afwijking van het standaardgedrag dat ze je waarschuwen als er een moment van eerlijkheid zit aan te komen: ‘Om heel eerlijk te zijn, vind ik dat … ,  Om je de waarheid te zeggen…’

De mens liegt, en veel. Filosofe Stine Jensen is al heel haar leven (34 jaar)  gefascineerd door leugens, veinzen en waarheid zoeken. Ze schreef er een boek over, dat ze presenteert als een zoektocht naar de leugen, maar dat volgens mij tevens een zelfonderzoek is.

 

Het boek is een zoektocht langs haar favoriete leugens en leugenaars, waarbij je merkt dat Jensen grote bewondering heeft voor de goede leugen. Ze interviewde kunstvervalser Geertjan Jansen (die zegt: ‘Ik heb nooit hoeven liegen’ ), en een detective.

Ze gaat ook in op de leugen in de sport (bergbeklimmer Bart Vos die beweert op de Mount Everest te hebben gestaan – jammer dat ze geen enkele bergbeklimmer interviewde), bedrog op tv (kwissen,’herken de homo’).

 

Heel interessant is het boek waar Jensen op haar er ervaringen met leugens ingaat. En ik moet erkennen: ze spaart zichzelf niet altijd. Op bewonderenswaardig luchtige toon schrijft ze over leugens: bijvoorbeeld dat ze een schaakpartij tegen haar zus al volledig had afgesproken, inclusief uitslag, dat ze zich voordeed als George Michael-fan om een aantal journalisten en fotografen te plezieren, zodat die een verhaal, dan wel foto hadden. En ze erkent dat ze in de liefde graag de zaken mooier voorstelt dan ze zijn. Maar ze vertrouwt zichzelf niet helemaal,en dus ook de ander niet. En daarom snuffelt ze graag: in dagboeken, e-mails van anderen.

 

Ikzelf ben dol opdat soort bekentenissen, maar ik vraag me dan wel af:  wat kwam ze allemaal te weten, wat waren de gevolgen? En juist dat kom je als lezer niet te weten. En ik wil alles weten: verraad, bedrog. Wil Jensen het voor zichzelf niet weten of wil ze het niet opschrijven?

Verder maakt de filosofe ook een merkwaardig onderscheid tussen waarheidszoeker/snuffelaar en de leugenaar: Jensen zelf is het voorbeeld dat iemand beide kan zijn –  iets dat veel schrijvers (De Montherlant, Somerset Maugham: ‘Mensen bestaan niet uiteen stuk’) al weten , maar dat wetenschappers kennelijk moeilijk kunnen accepteren.

 

De filosofe in een winkel. Is haar glimlach echt?

Tot dusver mijn recensie van het boek; ik kon de drukbezette Jensen met moeite enkele vragen stellen, die niet noodzakelijkerwijs op bovenstaand stuk slaan:

Wat is de ergste vorm van liegen tegen zichzelf die een mens zich kan aandoen? Liefst heb ik dat je deze vraag voor jezelf beantwoordt, maar hij kan te persoonlijk zijn.

Moeilijke vraag. Ik denk het hardnekkig ontkennen of onderdrukken van allerlei gevoelens of problemen, gezondheidsproblemen, geestesproblemen, wat voor problemen dan ook: als je ontkent, dan hou je jezelf voor de gek, en dan zit je zowel jezelf als anderen in de weg. Wat denk jij?

 

 In hoeverre is stoppen met roken een vorm van zelfbedrog?

Nooit. Juist niet. Het is een poging om het zelfbedrog op te heffen. Tijdens het stoppen met roken toch roken is wel een vorm van zelfbedrog.

Toen ik jaren geleden eens in het dagboek van een toenmalige geliefde keek, vond ik mezelf daarna een enorme lul en biechtte ik het zo snel mogelijk op. Ik vond het erger dan zij het vond. Uiteindelijk heb ik mezelf vergeven. Maar goed, had jij dat gevoel van wat ben ik een eikel en die drang om te biechten niet? Zo te zien in je boek niet…

Waarom ging jij snuffelen, en waarom biechtte je het op? Kennelijk was er iets dat je onzeker maakte, of had ze iets te verbergen? Het verhaal is niet volledig, en ik ben de laatste om je moreel te veroordelen. Er zijn vele motieven om te snuffelen,onzekerheid, controledwang, nieuwsgierigheid, schuldiger en onschuldiger motieven.

Het was onnodig wat ik deed, ik deed het uit onzekerheid. Is er wel eens in jouw leven gespioneerd (dagboeken, mails etc.) en hoe VRESELIJK vond je dat?

Ik weet het niet. Echt niet. Misschien ook beter van niet. Vast wel. Of misschien niet. Ik zou me naakt voelen als zou blijken dat iemand mijn e-mails al jaren meeleest. Ik denk ook: als iemand gaat snuffelen heb ik misschien niet genoeg vertrouwen gegeven, of reden tot wantrouwen. Je kunt het ook als een teken van liefde opvatten (afhankelijk van de vormen die het aanneemt).

 

Hoe vaak krijg je momenteel ongevraagde confessies van anderen, zoals dat ze in een dagboek hebben gespiekt etc.? Vast heel veel.

Ik heb een paar hele mooie, openhartige e-mails gehad,waarin mensen hun ‘leugens’ hebben opgebiecht, maar ook een boeiende mail van bijvoorbeeld een politieman die me vertelde hoe de politie ‘onderhandelt’ over de waarheid om iets gedaan te krijgen; ook een mail van een vrouw die mij heeft geschreven over jarenlange dwangmatige snuffelzucht (ze vertrouwt haar partner niet). Ik voel me een soort biechtmoeder – mijn voorbeeld is de Amerikaansesite http://www.postasecret.com  waarin mensen een geheim openbaar maken, maar niet hun afzender erbij zetten. Het levert mooie, ontroerende, bizarre,pijnlijke verhalen op.

 

Leugenaars /Stine Jensen. Lemniscaat, 2006. 208 pag.

 

Stine Jensen heeft ook een website: http://www.stinejensen.nl

Advertenties

10 gedachten over “De leugen regeert

  1. Renzo

    jazeker. Het fascineert me hoe verslaafd mensen kunnen zijn.. en ik gokte dat stine zou roken of hebben gerookt. Dat bleek te kloppen.

    Renzo (niet-rokend.)

  2. Liesbeth

    En jouw gedachte was dat alle junken zichzelf voor de gek houden als ze ophouden met spuiten/snuiven/zuipen/inhaleren? Want eens verslaafd…? Zoiets?
    Liesbeth (niet meer rokend)

  3. Blogbuster

    Ik ben verslaafd geraakt aan Stine Jensen. Regelmatig te gast bij Theodor Holman waar ze aanstekelijk verhaalt over ‘Waarom vrouwen van apen houden, leugenaars, liefde enz…’ Ook leuke artikelen in NRC van haar hand. THNX, want ik heb haar nu als link bij mijn logje ‘Filosofie van de Verveling’ gezet. Ook zij verhaalt over vrouwelijke filosofen die er natuurlijk niet zoveel zijn… Radioprogramma overigens, op 747 AM, 747Live, maar dat wordt straks weer Desmet Live.

  4. Renzo

    Nee hoor Liesbeth, dat was mijn gedachte niet. Het antwoord van Jensen is ook iets anders nl. dat TIJDENS het stoppen toch gaan roken wel zelfbedrog is.

    Maar.. eh .. jij bent gestopt?? En dat terwijl Theo Kars nog wel voorspeld had – op basis van jouw column over stoppen met roken- dat je nooit echt zou kunnen stoppen… hoe heb je het voor elkaar gekregen?

  5. Liesbeth

    Welke column? Die in De Groene van een paar jaar geleden? Die ging niet over stoppen, maar over gezond roken.
    Ik las de Opluchting van Jan Geurtz. Die wist mij wijs te maken dat roken een non-issue kon worden in mijn leven. Kwestie van uit m’n verslaving stappen. In zekere zin is het inderdaad zo simpel, al is het dat tegelijk ook weer niet. Ik vind ontwennen vooral erg wennen. Maar daar begin ik wel aardig in te vorderen, zo langzamerhand (nu zeven maanden niets meer opgestoken). Het begint nu echt op de achtergrond te raken.

  6. renzo

    Jij had ooit een column in NRC erover Liesbeth… daar schreef kars over in aktueel, ik heb je die ooit nog opgestuurd.

    Ga je nu binnenkort ook sporten? 😉

  7. Liesbeth

    Ah! De briefkaart uit Abstinentia. Maar die schreef ik in negentienzevenentachtig! De enige keer in mijn lange rookzame leven dat ik even gestopt ben. Sorry, herinner me niks van wat je me stuurde. Als ik later echt helemaal oud ben zal ik de mappen met knipsel e.d. nog eens doorwandelen.

    Sporten? Yes, dear. Geloof het of niet, sinds half januari ben ik ongeveer elke dag in de sportschool. Dat heeft overigen niets met het roken te maken, maar alles met pure harde noodzaak weer een rug te kweken waarmee een beetje gewoon te leven is. Rug begaf het vorig jaar totaal. Doe daarom aldoor lachwekkende oefeningen, en ik zwem een hoop. Maar troost je, ik geloof vaak zelf ook niet dat ik dit alles ben…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s