Van der Weide over Europa en de bussen vol russen

Arbeidsmigratie in de EU, een model

door Karel van der Weide, grootmeester

De protesten tegen de verdere eenwording van Europa spitsen zich o.a. toe op een deelaspect van de veelbesproken Europese grondwet: het recht om in elke lidstaat te mogen werken, ook wel bekend als de Bolkestein-maatregel. Momenteel geldt er nog een zogenaamd restrictief toelatingsbeleid, wat in de praktijk betekent dat werknemers uit bepaalde Midden- en Oost-Europese landen een vergunning nodig hebben om tot de Nederlandse arbeidsmarkt te worden toegelaten.

Burgers vrezen met het in werking treden van de Europese grondwet hordes Oost-Europeanen die de arbeidsmarkt overspoelen en een navenante daling van de lonen. Overheden proberen deze onrustgevoelens te sussen en menen dat het zo’n vaart niet zal lopen. Wie heeft er gelijk? Is er een kristallen bol nodig of kan men wel degelijk een uitspraak doen over de toekomst? Waarschijnlijk het laatste. Vijftien jaar geleden vielen de grenzen in de schaakwereld weg en de gevolgen daarvan zouden wel eens identiek kunnen zijn aan het wegvallen van de grenzen in de “echte” wereld.

Val van de muur (1989)

De situatie van de westerse beroepsschakers voor 1989 is goed te noemen: relatief gering in aantal met legio toernooien. Een normale vergoeding voor een toernooi dat ongeveer twee weken duurde bestond uit overnachting, restauratie en een startgeld van een paar duizend gulden. Voeg dit bij de inkomsten uit trainingen en artikelen schrijven, men ziet dat de doorsnee meester en grootmeester weinig te klagen had. Het aantal spelers dat uit Oost Europa overkwam was zeer beperkt: enkelen werden door het nationale sportcomité naar een toernooi afgevaardigd en “gelukkig” vertrokken ze na gedane arbeid weer. De verhalen over vluchtelingen van wie het thuisfront gestraft werd na een slechte prestatie zijn bekend.
Deze stabiele situatie veranderde drastisch na de val van de muur. Om een collega te citeren, “Bussen mit Russen” stortten zich op de schaakmarkt. Voor hen was zelfs een prijs van enkele honderden guldens of marken een kapitaal. Ze overnachtten met z’n zessen op een hotelkamer, sliepen in wisseldienst en spraken de meest gunstige toernooi-uitslag onder elkaar af. Na afloop van het toernooi werd het start- en prijzengeld soms openlijk herverdeeld. De westerse spelers zagen dit met lede ogen aan. Hun verzet bleek echter sporadisch en ongeorganiseerd. Heel even heeft er bij bepaalde Duitse toernooien een “Russenquotum” bestaan. De echte Duitse spelers weigerden anders aan te treden. Van zo’n boycot kwam het bijvoorbeeld wel tijdens het jaarlijkse kersttoernooi in Groningen. Organisator Zwanepol had liever 10 sterke Oost-Europese spelers dan een Nederlander. Het gevolg was dat men op de deelnemerslijst een enorm gat in speelsterkte zag tussen de Oost-Europese (groot)meesters en de westerse amateurs.

De markt uitgekristalliseerd

Nu is het vijftien jaar later en de schaakmarkt is tot rust gekomen. Gevolgen: veel Oost-Europese schakers hebben zich legaal dan wel illegaal in het westen (vooral Duitsland) gevestigd. Bij naturalisatie treden ze zelfs voor de nationale equipe aan. Niemand is meer verbaasd om bij de Nederlandse opstelling namen als Ivan Sokolov en Sergei Tiviakov aan te treffen. Als coach gaat dan Adrian Michalchichin of Genna Sosonko mee. De Duitse ploeg bestaat zelfs voor meer dan de helft uit voormalig Oost-Europeanen. De voorwaarden die (groot)meesters van organisatoren krijgen zijn sterk gedaald. Schaakmeesters hoeven tegenwoordig nauwelijks meer op tegemoetkomingen te rekenen. Grootmeesters nemen soms zelfs genoegen met kamer + ontbijt in de hoop hun onkosten met prijzengeld te financieren. Het aantal “jungle-toernooien” neemt toe. De organisatie zorgt voor een aantrekkelijk prijzengeld en laat die wilde bende het dan maar uitvechten. Het spreekt voor zich dat dit beroepsperspectief de westerse schaakjeugd momenteel niet aanspreekt en zij studie of regulier werk laten prevaleren. Oudere generaties schaakprofessionals komen steeds meer in financiële problemen.

Dit is geen klaagzang, dit is de markt. Wie het niet redt moet iets anders gaan doen. Ik zeg niet dat na het in werking treden van de Europese grondwet de westerse arbeidsmarkt overspoeld gaat worden door goedkope Oost-Europeanen en wie weet later Turken. De schaakwereld is een gesimplificeerde versie van de “echte” wereld, echter bij het voorspellen van de toekomst maakt men ook gebruik van modellen. De vrees van Franse loodgieters, waarvan het protest ver buiten de landsgrenzen hoorbaar werd, was niet zonder gegronde reden. Het is niet ondenkbaar dat er na het in werking treden van de Europese grondwet een aanzienlijk banenverlies onder westerse werknemers in bepaalde beroepsgroepen optreedt.

Advertenties

3 gedachten over “Van der Weide over Europa en de bussen vol russen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s